• PL
  • EN

Hamulec górski (silnikowy)

Hamulec górski (silnikowy)

Hamulec górski, znany również jako hamulec silnikowy, to układ hamulcowy pomocniczy stosowany głównie w pojazdach ciężarowych i autobusach. Jego podstawowym zadaniem jest wspomaganie zasadniczego układu hamulcowego podczas długotrwałych zjazdów, zwłaszcza w terenie górzystym. Umożliwia on utrzymanie stałej, bezpiecznej prędkości bez ryzyka przegrzania i utraty skuteczności hamulców roboczych, czyli tak zwanego zjawiska fadingu.

Czytaj też: Ciągnik siodłowy

Działanie hamulca górskiego polega na przekształceniu silnika spalinowego w urządzenie absorbujące energię, czyli swego rodzaju sprężarkę powietrza generującą opór. Istnieją dwa główne typy tego rozwiązania. Najprostszy to hamulec wydechowy, który wykorzystuje specjalną klapę na wydechu. Po jej zamknięciu w układzie wydechowym rośnie ciśnienie zwrotne, co zmusza tłoki do wykonywania większej pracy i w efekcie spowalnia pojazd. Jest to rozwiązanie proste, ale o ograniczonej skuteczności.

Znacznie większą siłę hamowania oferuje hamulec dekompresyjny, spopularyzowany pod nazwą handlową Jake Brake (od nazwiska wynalazcy, Clessie L. Cumminsa i firmy Jacobs). W tym systemie, pod koniec suwu sprężania, specjalny mechanizm sterowany przez dodatkową krzywkę na wałku rozrządu lub przez układ elektrohydrauliczny, na chwilę otwiera zawory wydechowe. Dzięki temu energia zgromadzona w sprężonym powietrzu, która normalnie napędzałaby tłok, zostaje uwolniona do układu wydechowego. Proces ten generuje znaczny moment hamujący i charakterystyczny, głośny dźwięk pracy silnika.

Należy odróżnić hamulec silnikowy od innych zwalniaczy, takich jak retarder czy intarder. Hamulec silnikowy jest integralną częścią jednostki napędowej i jego wydajność jest ściśle powiązana z prędkością obrotową silnika. Z kolei retardery to niezależne urządzenia montowane na skrzyni biegów (intarder) lub wale napędowym. Działają one na zasadzie hydrodynamicznej (wykorzystując olej) lub elektromagnetycznej (np. Telma), oferując dużą moc hamowania niezależnie od pracy silnika, nawet przy wciśniętym sprzęgle.

Współczesne pojazdy ciężarowe posiadają zaawansowane systemy zarządzania hamowaniem. Kierowca steruje hamulcem górskim za pomocą manetki przy kierownicy, która najczęściej umożliwia sterowanie wielostopniowe i dopasowanie siły hamowania do aktualnych potrzeb. System jest w pełni zintegrowany z elektroniką pojazdu – ECU (elektroniczna jednostka sterująca) zarządza jego pracą w połączeniu z systemami takimi jak EBS (elektroniczny system hamulcowy), ABS czy ESP, a także z tempomatem zjazdowym, który automatycznie utrzymuje zadaną prędkość na pochyłościach.